„Uczeń zdolny- kto to taki?” część II

W pierwszej części artykułu „Uczeń zdolny – kto to taki?” nakreśliłam zarys sylwetki ucznia zdolnego i wskazałam na pewne jego cechy.

W tej części chcę skupić się na szerszej charakterystyce z uwzględnieniem funkcjonowania intelektualnego, sfery społecznej oraz osobowościowej.

Chociaż uczeń zdolny najczęściej jest rozpoznawany na etapie szkoły podstawowej, to już znacznie wcześniej prezentuje swoją wyjątkowość. W wieku przedszkolnym dziecko zdolne cechuje duża ciekawość poznawcza i dociekliwość, która wiąże się zadawaniem nieskończonej ilości pytań, chęcią poznania jak działają różne rzeczy. Posiada łatwość zapamiętywania różnych informacji i odtwarzania ich, przez co szybko uczy się. Ma też łatwość kojarzenia różnych faktów, tworzenia skojarzeń, dostrzegania relacji, klasyfikowania oraz uogólniania, czym często zaskakuje dorosłych. Potrafi wnikliwie obserwować oraz długo utrzymywać uwagę na interesujących je zagadnieniach więc wytrwale pochłania ciekawe dla niego informacje. Generalnie dziecko prezentuje umiejętności poznawcze wykraczające poza normy typowe dla jego wieku metrykalnego. Pod względem zachowania dziecko zdolne może wyróżniać się silną motywacją i zapałem do uczenia się nowych rzeczy, stąd nie podejmuje typowych dla wieku zabaw i aktywności jakie prezentują rówieśnicy. Często wykazuje zdolności przywódcze we wczesnym wieku, wytrwałość w dążeniu do realizowania tego, co go interesuje, postawę twórczą, wrażliwość emocjonalną. Typowe jest także preferowanie kontaktów z dorosłymi i starszymi od siebie dziećmi.

Na etapie szkoły, pod względem intelektu uczniowie zdolni odznaczają się łatwością rozumienia złożonych oraz skomplikowanych treści, zdolnością logicznego i abstrakcyjnego myślenia, dużym zakresem uwagi, wnikliwością obserwacji, trafnością formułowanych sugestii, ocen i sądów, szybkim tempem pracy oraz pojemną długotrwałą pamięcią. Natomiast pod względem charakteru uczniowie zdolni wyróżniają się poczuciem obowiązku i pracowitością, poczuciem humoru, silną motywacją i zapałem do nauki interesujących ich treści, wewnętrznym zdyscyplinowaniem, determinacją, ambicją oraz uporem w dążeniu do osiągnięcia postawionego celu, wytrwałością intelektualną. Cechuje ich również perfekcjonizm, rezygnacja z przyjemnych propozycji na rzecz obowiązku, zgoda na wykonywanie zadań, które nie przynoszą od razu oczekiwanych wyników czy też wymiernych rezultatów w postaci gratyfikacji. Mają też skłonność do przeceniania swojej wiedzy i odznaczają się dużą wrażliwością emocjonalną. Człowiek optymalnie funkcjonuje jeśli obecna jest harmonia między rozwojem w sferze intelektu, emocji i relacji z innymi. W I części artykułu podałam, że rozwój intelektualny uczniów zdolnych kształtuje się na poziomie wyższym niż przeciętny lub wysokim. Niestety zazwyczaj funkcjonowanie emocjonalno-społeczne uczniów zdolnych nie kształtuje się na analogicznym poziomie. Rozbieżność pomiędzy poziomem rozwoju intelektualnego i emocjonalno-społecznego czyli brak zrównoważonego rozwoju pociąga za sobą u uczniów zdolnych tendencję do izolowania się, nadmierną koncentrację na sobie, dążenie do absorbowania całej uwagi nauczyciela, kwestionowanie zdania nauczyciela, wykłócanie się z nim, upór – te postawy odbierane są jako zarozumiałość, okazywanie lekceważenia rówieśnikom i nauczycielom. Obecne są u nich kłopoty w przechodzeniu od wiedzy do umiejętności, demonstrowanie wiedzy encyklopedycznej i braki w wiedzy praktycznej, czasem mniejsza sprawność fizyczna, brak wytrwałości w wykonywaniu zadań rutynowych. Prezentują wysokie wymagania względem innych przy jednoczesnej dużej potrzebie akceptacji ze strony rodziców, nauczycieli i rówieśników. Mogą ujawnić się różne problemy psychologiczne: chwiejność emocjonalna, nieśmiałość, nadpobudliwość, zachowania agresywne czy lękowe, często perfekcjonizm i problemy w radzeniu sobie z porażką oraz trudnymi emocjami.

Drodzy Rodzice możecie troszczyć się o harmonię we wszystkich sferach rozwoju swojego zdolnego dziecka poprzez:

  • jego akceptację i zaspokajanie potrzeb rozwojowych i emocjonalnych,
  • umożliwienie relacji z grupą o podobnych zainteresowaniach czy zdolnościach
  • ze względu na pandemię może mieć to formę kontaktu on-line, na forach, czatach itd.,
  • wspieranie rozwoju umysłowego i zainteresowań- istotny jest wspólny czas z dzieckiem na rozmowy, ciekawe aktywności, zabawy, hobby, uczenie się poprzez doświadczanie. Ważne jest umożliwienie uczestnictwa w dodatkowych zajęciach ale bez nadmiaru, który obciąża a nie wspiera, Rodzicu pamiętaj: nuda i „nicnierobienie” też są potrzebne,
  • unikanie stawiania nierealnych celów i zawyżonych oczekiwań, które są nieadekwatne do możliwości dziecka,
  • dbanie o relacje z rówieśnikami ( aktualnie też w formie kontaktu on-line czy telefonicznego) co powoduje rozwijanie umiejętności funkcjonowania i porozumiewania się w grupie, ale również zrozumienia dla słabszych możliwości innych uczniów oraz kształtowanie postawy pomocy,
  • budowanie świadomości własnych możliwości, ale również ograniczeń
  • istotne jest przekazywanie dziecku, że niepowodzenie i porażka też uczą,
  • uczenie dziecka radzenia sobie z własnymi reakcjami emocjonalnymi
  • rozwijanie umiejętności radzenia sobie z frustracją i stresem, bezpieczne oswajanie z porażką,
  • pielęgnowanie ciekawości dziecka, podążanie za nią, dostarczanie bodźców, nowych sytuacji do poznawania otoczenia, interesujących dziecko zagadnień, pozwalanie na zadawanie pytań i dbanie aby umiejętność ta nie zanikała z wiekiem,
  • dostrzeganie oraz chwalenie za prace i pomysły dziecka.

 

Poniżej zamieszczam drugą część ćwiczeń rozwijających twórcze myślenie do wykonania w domu samodzielnie lub razem z rodziną.

Pamiętajmy, że zdolność do twórczego myślenia nie jest jedynie cechą wyjątkowych jednostek, ale naturalną zdolnością wszystkich ludzi. Twórcze myślenie można i warto rozwijać.

Uczeń zdolny – kto to taki – cz. 2 Ćwiczenia

„Era ludzi inteligentnych ma się ku końcowi.

Nadchodzi era ludzi twórczych.” E.Raudsepp

przygotowała: Karolina Zając-Feledyn psycholog, doradca zawodowy